Шагаа-биле!
Шагаа — тыва чоннуң чаа чылды ай чурагайы-биле уткуп сүзүглээр байырлалы.
Кыдат чоннуң тарлаашкынының мурнунда Тыва чон хүн чурагайы-биле Шагааны демдеглеп эрттирип чорааннар. Амгы үеде Тыва чон Шагаа байырлалын кыдат чоннуң санаашкыны-биле хүн эвес, а ай чурагайының ёзузу-биле чаа чылды уткуп турар. Тыва чоннуң улуг байырлалы. Ай календарының аайы-биле Шагаа ак айның эгезинде келир. Ай чурагайы-биле алыр болза ону лама-башкылар тодарадыр.
Шагаа чылдың баштайгы хүнү үнүп олурда келир (03.00 шактан 06.00 шак үези). Шагааны уткуурда тыва чоннуң шагдан бээр сагып келген ёзулалдары бар: хондур удувас, саң салыр, йөрээл салыр, чолукшуур, харга кактаныры, янзы-бүрү оюннар ойнаары, а кол-ла чүве аалдажыры дээш оон-даа өске.